Arbereshet e italise
Arbereshet kane qene te njohur edhe atdhetar jo vetem ne Shqiperi por edhe ne Kosove, Maqedoni diaspor e deri ketu ne Amerike per shqiptaret e te gjitha trevave.
Arbereshet e Italise permbajne ne vete po thuaj te gjith sekretin historik te kultures tradites te Skenderbeut. Por shume pak njeres e dine se kush jane Arbereshet e italise nga vine e si jetojne sot e kesaj dite ne Itali!
Arbereshet e italise origjinen e kane nga MOREJA.
Moreja eshte Peleponezi i sotem i Greqise, nje treve e madhe te ciles greket i kane ndryshuar emrin nga MORE ne PELOPONEZ. Ky fakt historik dokumentohet me shume materjale shkencore libra, dokumente, tregime kenge.
Nje nder keto fakte eshte edhe kenga ”Moj e bukura more” kjo kenge memorizon kujtesen dhe mallin e nje atdheu te humbur, eshte nje toponim i keti vendi nga ku u larguan shumica e Arberesheve te sotem te Italise. Kjo eshte ndoshta kenge nostalgjike qe shuan mallin e shum shqiptareve por tregon edhe sekretin historik te krijimit te komunitetit Arberesh ne Itali. I vetmi dokument i kesaj kenge qe tregon realitetin historik per here te pare eshte zbuluar ne librin e filologut arberesh Dhimiter Kamarda (1821-1882) ne vitin 1866. Ku eshte publikuar per here te pare ne gjuhen shqipe por me alfabet Grek.
Libri u botua ne vitin 1866 nga shtepija botuese”F.Albergueti E.C”. Mban titullin ”Appedice al Saggio di Gramatologia Comprata Sulla Lingua Albanese”
Por si dhe pse u larguan Arbereshet nga trojet e tyre, nga Moreja(Peleponezi sot), dhe nga Arberia (Shqiperija sot), si u krijuan fshatrat Arbereshe ne Italine e jugut?
Me renjen dhe pushtimin e Koronit (1534) kala qe ndodhet edhe sot e kesaj dite ne More (Peleponezi i sotem ne Greqi) Perandori Karli i III i dha urdher Kapitenit Andrea Doria te marri greke dhe arvanitar berore nga Moreja dhe ti coje ata ne Itali te Jugut.
Kjo perben ne te vertete fillimin e krijimit te fshatrave Arberesh ne italine e Jugut.
Shqipraret e pare qe shkuan ne itali u vendosen ne Kalabri dhe ne Sicili pas fteses se mbretit Alfonso i trete te Argones, behet fjal per shqiptare, te cilet u vendosen perfundimisht dhe me familjet e tyre ne Kalabri dhe Sicili per te ndihmuar perforcimin luftarak te mbretit Alfons ne perpjekjen e tij per te mbytur revoltat dhe levizjet e Andegavonit kundra tij. Pra krijimi i ketyre fshatrave kishte karakter luftarak.
Ne vitin 1461 vet Gjergj Kastrioti Skenderbeu mbret i Arberise (Shqiperise sot) me nje truproje te madhe e te fuqishme shqiptaresh do te luftonte ne perkrahje te Ferdinandit, djalit te mbretit Alfona kundra Andegavonit si shperblim ati ju dhane dy feude ne Pulja te Italise. Pak para vdekjes se Skenderbeut (1467) por kryesisht pas vdekjes se tij (1468 ) pushtimi i Krujes nga turqit nje turem e madhe shqiptaresh do te largoheshin per ne itali ne kushte dramatike ne vende tashme te banuara me shqiptar duke krijuar njekohesisht edhe fshatra te reja.
Sot ne Itali te Jugut egzistojne keto fshatra te banuara me shqiptare:
Abbrev.Codice Denominaz. Alb. Denominaz.italiana Regioni Provinca
AND 02 D?NDALLI ANDALI CALABRIA CZ
BAD 49 BADHESA VILLABADESSA ABRUZZO PE
BAR 03 BARILLI BARILE BASILICATA PZ
ÇIV 12 ÇIV?TI CIVITA CALABRIA CS
FAL 15 FALLKUNARA FALCONARAALBANESE CALABRIA CS
FAR 16 FARNETA FARNETA CALABRIA CS
FER 17 FERMA FIRMO CALABRIA CS
FIR 01 FIRMOZA ACQUAFORMOSA CALABRIA CS
FRA 18 FRANITA FRASCINETO CALABRIA CS
GAR 05 GARRAFA CARAFFADICATANZARO CALABRIA CZ
HOR 28 HORA E ARB?RESH?VE PIANA DEGLI ALBANESI SICILIA PA
KAR 06 KARFICI CARFIZZI CALABRIA KR
KAS 08 KAST?RNEXHI CASTROREGIO CALABRIA CS
KAT 20 KATUNDI GRECI CAMPANIA AV
KAZ 07 KAZALLVEQI CASALVECCHIPDI PUGLIA FG
KEJ 09 KEJVERICI CAVALLEIZZO CALABRIA CS
K?M 04 K?MARINI CAMPOMARINO MOLISE CB
KUN 13 KUNTISA CONTESSAENTELLINA SICILIA PA
MAÇ 23 MARÇIDHUZA MARCEDUSA CALABRIA CZ
MAQ 22 MAQI MACCHIAALBANESE CALABRIA CS
MAR 24 ALLIMARR MARI CALABRIA CS
MAS 25 MASHQITI MACHITO BASILICATA PZ
MBU 37 MBUZATI SAN GIORGIO ALBANESE CALABRIA CS
MUN 26 MUNXHUFUNI MONTECILFONE MOLISE CB
PIC 42 PICILIA SANTA CATERINA ALBANSE CALABRIA CS
PLA 29 PLLAT?NI PLATACI CALABRIA CS
PUH 27 PUHERIU PALLAGORIO CALABRIA KR
PUR 14 PURÇILLI EIANINA CALABRIA CS
POK 30 PORKANUNI PORTOCANNNE MOLISE CB
QAN 10 QANA CERZETO CALABRIA CS
QEF 11 QEFTI CHIEUTI PUGLIA FG
RUR 46 RURI URURI MOLISE CB
SBE 32 SH?N BENEDHITI SAN BENEDETTO ULLANO CALABRIA CS
SJK 36 S?ND JAPKU SAN GIACOMO DI CERZETO CALABRIA CS
SKL 40 SH?N KOLLI SAN NICOLA DELL'ALTO CALABRIA KR
SKO 34 SH?N KONSTANDINI SAN CONSTANTINO ALBANESE BASILICATA PZ
SMC 39 SAN MARCANI SAN MARZANO DI S.GIUSEPPE PUGLIA TA
SMI 35 SH?N MITRI SAN DEMETRIO CORONE CALABRIA
Bajram Dede per Dibra.ORG ( Tetor 2008)
